6. Onstaansgeschiedenis van centraal wonen

Centraal Wonen ontstond in de schaduw van het gemeenschapswonen als een woonvorm die een aantal maatschappelijke problemen ter discussie stelt en tracht op te lossen. Het gaat dan over hyper-individualisering en vereenzaming, over het ontbreken van zinvolle activiteiten in de woonomgeving, over de consumptieve milieubelastende leefstijl, over het vandalisme in de woonomgeving, soms over de scheiding tussen wonen en werken en de herverdeling van arbeid binnens- en buitenshuis.

Alle bronnen duiden als het eerste Centraal Wonen project een project in Denemarken aan dat gestart werd halverwege de jaren zestig door een architect, Jan Gudmand-Høyer. In 1972 was het eerste 'bofælleskaber'-project (vertaal: 'samen wonen') bewoonbaar. Dankzij ondersteunende wetgeving van het Deense Ministerie van Huisvesting in 1981 werd het Centraal Wonen er een belangrijke woonvorm. Inmiddels zijn er zeker 150 projecten, die elk typisch een 15 à 35 mensen huisvesten.
Onafhankelijk van de Deense inspanningen ontstonden ook in Nederland de eerste Centraal Wonen projecten. In 1971 werd een nationale overkoepelende organisatie (de Landelijke Vereniging Centraal Wonen) opgericht om deze nieuwe collectieve woonstijl die gericht was op 'de emancipatie van mannen, vrouwen en kinderen', te ondersteunen. Nederlandse Centraal Wonen projecten zijn gewoonlijk groter dan die in Denemarken of de Verenigde Staten. Een studie (Kesler 1991: 415) schatte een totaal van ongeveer 5000 bewoners verdeeld over een zestigtal projecten in 1991. Momenteel zijn er 71 projecten aangesloten bij de Landelijke Vereniging.
Het zijn twee Amerikaanse architecten die het Centraal Wonen-idee naar de Verenigde Staten brengen. Na hun verblijf in een Deense Centraal Wonen-gemeenschap schreven Kathryn McCamant en Chuck Durrett het boek CoHousing: A Contemporary Approach To Housing Ourselves dat een belangrijke stimulans was voor 'cohousing' in de V.S.. Er zouden nu een 150-tal projecten bestaan naast 25 gemeenschappen in Canada.