Blog van roland

Hoe een senior cohousing de corona periode beleeft

(Dit artikel is een vertaling van een Engelstalig artikel op de blog van Housing LIN)

Het waren soms angstige covid-19 tijden in ‘New Ground’ Cohousing, die de veerkracht en het aanpassingsvermogen van de woongemeenschap hebben beproefd. Maar we hebben met gezamenlijke inzet en creativiteit de impact van de lockdown kunnen beperken, zowel praktisch als emotioneel.

Zo vertelt Maria Brenton die sinds 4 jaar woont en leeft in een senior cohousing van vrouwen (50+) met 25 appartementen in Barnet nabij Londen. (link naar haar online artikel onderaan deze tekst)

Uit haar verdere relaas begrijpen we dat de bewoners gelijkaardige ervaringen hebben met corona als wat wij van andere gemeenschappen bij ons vernemen.

Net zoals in de bredere samenleving heeft de extra strenge naleving en de door sommige meer kwetsbaren gekozen volledige afzondering de druk verhoogd voor alle bewoners. En er was ook de emotionele frustratie om over te schakelen van een nauwe, bijna familiale omgang met elkaar naar een meer virtuele. De noodzakelijke veiligheid van de enen kostte ook aan de anderen een prijs.

Een cohousing is speciaal ontworpen om ontmoetingen en uitwisselingen te bevorderen, en daar komen soms aanpassingen bij kijken, ontsmetten van circulatieruimtes, wijzigen van routes, weghouden van bezoek, annuleren van de gedeelde maaltijden en activiteiten, tot soms afsluiten van de gemeenschappelijke ruimtes. Andere gewoontes worden opgestart (meditatie, quiz, picknick, …). Daarbij is de grote gedeelde tuin in dit seizoen een duidelijke meerwaarde. Telefoon en online contacten winnen aan belang.

Over hoe om te gaan met kinderen is deze senior cohousing niet geconfronteerd, maar elders is het een punt voor degelijke en evenwichtige afspraken.

Dank zij de gewoontes van overleg en beslissingen nemen, loopt het maken van goede afspraken veel vlotter dan in gewone buurten of appartementsgebouwen.

En zelfs in corona tijden is er toch nog uitwisseling en contact, de eenzaamheid slaat niet keihard toe. En ook praktische hulp en steun (boodschappen, post, klusjes, …) blijven gewoon doorlopen, met zorg voor de veiligheid. Buren blijven even oplettend als voorheen checken of iedereen wel goed gaat.

In ‘New Ground’ zijn er meerdere mensen geëngageerd in buurtinitiatieven en zij kunnen deze verder zetten, mits wat aanpassingen.

Omgaan met corona is niet steeds gemakkelijker, maar wordt in (senior) cohousing minder zwaar. Vooral de alleenstaanden achten zich vandaag gelukkig om in een cohousing gemeenschap te wonen.

---

Vertaald door Luk Jonckheere

Het volledige artikel over ‘New Ground Cohousing’ in het Engels vind je op ‘Housing Lin’ (netwerk en forum voor al wie oplossingen aandraagt op het raakvlak van wonen, gezondheid en zorg): 

https://www.housinglin.org.uk/blogs/New-Ground-Cohousing-Community-High-Barnet-resilience-and-adaptability/

Samenwonende senioren & corona

Bewoners van rusthuizen zijn heel zwaar getroffen door covid-19, vele senioren komen psychisch of fysiek gehavend uit deze epidemie, of zijn gestorven.

Dat heeft niet alleen te maken met een lagere immuniteit en verhoogde kwetsbaarheid, maar ook met levensomstandigheden. 

Dankzij de vooruitgang in instellingen voor ouderen leeft deze generatie ouderen in betere omstandigheden dan de vorige. Er is betere hygiëne en medische zorg, meer aandacht voor contacten, activiteit, inspraak, zingeving, openheid naar de samenleving, … . Vele woonzorgcentra brengen huiselijkheid en zelfvervulling in hun programma. Sommige experimenteren met vormen van zelfbeheer (vb. het Tubbe model).

Maar ondanks alles blijft een ‘bejaardentehuis’ toch een onnatuurlijke vorm van samen leven. 

In landen waar de praktijk van deze vorm van collectief seniorenwonen nog verder af staat van een kwaliteitsvol leven, was de impact hiervan op gezondheid en welzijn nog groter. Daar heeft corona nog een enorme schep bovenop gedaan, waardoor de tekortkomingen helderder zijn.

Zo lazen we afgelopen maand - vooral in Zuid-Europese commentaren - fundamentele kritiek over de klassieke aanpak van senior wonen en een oproep om ruimte te maken voor alternatieven. Enkele voorbeelden (vrij vertaald) : 

Gezondheidsbeveiliging bij senioren voor Corona vereist grote investeringen in preventie en bestrijding, in technologie en zelfs een herdefiniëring van strategische sectoren zoals geneesmiddelen en medische apparatuur, maar ook verandering van dagelijkse gewoonten. Of ook het inzetten op meer thuiszorg en ‘cohousing', en minder seniorenwooncentra (Jacobo Blanco, socioloog, college van sociologen en politicologen van Asturië, Spanje)

Laat ons de instelling van het bejaardentehuis heroverwegen, We moeten er voor ijveren dat deze plaatsen niet meer bestaan en dat ouderen zoveel mogelijk in hun huis blijven. Er moet geijverd worden voor de valorisatie van senior woongroepen, van cohousing en van ervaringen met kleine pleeghuizen, net zoals gezinnen moeten ondersteund worden om onze grootouders en ouders thuis te kunnen laten blijven. (Vincenzo Paglia, aartsbisschop, grootkanselier van het Pauselijk Instituut voor studies over huwelijk en gezin, Italië)

In Navarra hebben we al een proefervaring en een evaluatie van intergenerationeel groepswonen, maar het is nodig om ons ook te verdiepen in andere bestaande modellen. Het meest bekend is cohousing, zelfbeheerde collaboratieve huisvesting, bestaande uit een groep complete privéappartementen met gemeenschappelijke ruimtes en/of gedeelde diensten, zoals dat bestaat in landen als Duitsland of Denemarken. We hebben voorbeelden van intergenerationeel wonen in Frankrijk, Canada of België en Duitsland. (Arantza Biurrun Urpegui, parlementslid voor de socialistische partij, Navarra, Spanje)

Deze berichten en commentaren zijn erg scherp, maar bij ons vinden we dezelfde systeemfouten, weliswaar met minder uitgesproken gevolgen. 

Zelfbeschikking, creativiteit, maatschappelijke betrokkenheid, zingeving, dat zijn geen thema’s die met het ouder worden verdwijnen. Ook als het energieniveau en de fysieke krachten verminderen, blijven senioren graag volwaardige deelnemers aan de samenleving. 

Een recent artikel in ‘De Correspondent’ benadrukt het belang van senioren in hun rol als grootouder (met familiale verwantschap, of ook niet verwanten zoals bij dichte buren of bij cohousing). 

“Het is gewoon niet zo dat ouders alles in hun eentje kunnen doen”, vertelt de Amerikaanse antropoloog Michael Gurven: “Zonder multigenerationele samenwerking hadden wij niet bestaan”. Dat is niet alleen zo omdat het grootbrengen van kinderen zo’n kostbare taak is […]. Maar grootouders leveren ook “een unieke bijdrage aan de ontwikkeling van kinderen”, zegt Gurven. 

Tijdens zijn langlopende veldwerk bij traditionele stammen […] zag hij dat de meerwaarde van grootouders ’m niet […] alleen, in het voedsel zit dat ze voor hun kleinkinderen verzamelen, maar ook in de verhalen die ze vertellen – de informatie die ze doorgeven. 

Kinderen leren verschillende dingen van verschillende generaties, vertelt Gurven: ouders brengen hun vooral praktische vaardigheden bij, grootouders zijn er om hun een beter begrip van de wereld, het grotere geheel bij te brengen. Ook dat is van belang voor hun overlevingskans. (Lynn Berger, journalist, onderzoeker, Nederland)

Het is niet alles kommer en kwel in de woonzorgcentra. Er zijn even goed berichten die getuigen van een sterkere solidariteit binnen deze woonvorm en grotere inspanningen (fysiek en emotioneel) door personeel en bewoners. 

Deze bedreigende epidemie heeft er enkel op gewezen dat het beter kan, dat andere woonvormen van senioren meer mogelijkheden in zich houden. 

In cohousing en andere vormen van gemeenschappelijk wonen hebben oudere bewoners de hoofdprijs afgeschoten. Vooral de alleenstaanden hebben er een aangenamer leven(dat geldt trouwens ook voor alleenstaanden van alle leeftijden). Ondanks het gebrek aan lichaamscontact verloopt het leven er natuurlijker, er is meer kans op uitwisseling. 

Toen mijn moeder 93 jaar werd in volle quarantaine-periode, mijn vrouw en ik zijn er - gemaskerd en ontsmet - een taartje gaan eten en een cadeautje geven (een gezamenlijke tekening van tientallen buren en vrienden). Maar ook kwamen enkele buren zelfgemaakte versnaperingen of koffiekoeken brengen, en tenslotte een raam-serenade opvoeren. 

Zoals dat steeds al was, vragen buren of ze niets nodig heeft, hoe het met haar gaat, en aanvullend wisselen zij via mail nieuwtjes of grapjes uit. Als iemand boodschappen gaat doen of bvb. naar een hoeve verse aardbeien gaan kopen, vragen ze eerst of ze voor anderen iets kunnen mee brengen. Zij heeft betrokken mensen rond zich, mensen die haar graag zien, ook in tijden van corona. 

Nee, in cohousing hoeft niemand eenzaam te zijn. Ook de ouderen niet.

Luk Jonckheere, Samenhuizen vzw

Zo pakken samenhuizers corona aan

Vorige maand deed Samenhuizen vzw een rondvraag bij woongemeenschappen naar de weerslag van corona op het samen leven en over de aanpak er van. We stelden vier vragen, samengevat klinken die zo : 

  • Hoe passen jullie je aan de corona-maatregelen aan?
  • Hoe onderhouden jullie de band tussen de bewoners en de onderlinge communicatie?
  • Hoe gaan jullie om met de sociaal meer kwetsbaren?
  • Zetten jullie creatief in op verbinding met medebewoners en buren daarbuiten? En hoe? 

Deze vragen leverden een resem antwoorden op, waarvan we je hier graag een weergave geven. 

Hoe passen samenhuizers zich aan de corona-maatregelen aan?

Woongemeenschappen lijken niet erg van hun stuk gebracht door de corona maatregelen. We moeten eerst wel het verschil maken tussen Cohousing en Huisdelen.

Even samenvatten, er is ‘cohousing’ met volledig autonome privé-ruimtes plus gedeelde ruimtes, en er is ‘huisdelen’ waar de bewoners haast als één grote uitgebreide familie de woonruimtes delen, met daarnaast een beperkte privé-ruimte. 

Huisdelers beschouwen hun woongroepje doorgaans als één bubbel, die ze goed afschermen van daarbuiten, het gaat doorgaans ook over kleinere woongemeenschappen (2 à 6 bewoners, zelden meer), en meestal over jongeren en jongvolwassenen. In sommige woongroepen van huisdelers zijn er oudere of kwetsbare personen. In dat geval wordt een interne quarantaine strikt(er) toegepast op initiatief van de individuen die dit willen, ook – zo vernemen we - na versoepeling van de maatregelen. 

Cohousing is een geheel andere situatie. Daar zijn er evenveel gezinsbubbels als er woonsten zijn. 

De bewoners nemen er allerhande preventieve maatregelen, afstand houden, klinken en wasmachines afkuisen, mondmaskertjes gebruiken, zeker t.a.v. risicopersonen. 

Natuurlijk kan men een groot deel van de ontmoetingsruimtes niet meer op dezelfde manier gebruiken. Afhankelijk van wat er aan ruimtes voorhanden was valt de invulling daarvan weg. Verhuur van ruimte (co-working bvb) is gestopt. De gastenkamers staan leeg. Hier wordt een lift enkel voorbehouden voor de bovenwonenden, daar worden passerellen afgesloten, eleders wordt een strak uurrooster voor het wassalon gehanteerd, … De meeste activiteiten die open staan naar buiten toe vallen weg (optreden, kinderfeest, yoga, koor, …). Van de activiteiten enkel tussen bewoners zijn er veel geschrapt of uitgesteld, sommige activiteiten kunnen op een gewijzigde manier toch doorgaan. Bij de maandelijkse klusdag zijn taken opgedeeld in pakketjes voor individuen of samenwonende koppels, en binnenwerkjes worden uitgesteld ten gunste van tuinwerk. 

Die groepen die regelmatig samen eten in hun gemeenschappelijk zaaltje hebben alle gewone maaltijden opgeschort. Sommige woongemeenschappen vervangen deze op creatieve wijze. Er zijn afhaalmaaltijden in de buitenruimte met bvb. fritkot, soepbar, pannenkoeken, picknickmandjes, potluck, … Elkeen brengt zijn eigen bord/kom en bestek mee. De stoeltjes, picknickdekens of tafeltjes staan ver uit elkaar, waardoor de conversaties tussen buren luider zijn dan anders maar even gezellig. 

Dank zij het mooie weer en inderdaad ook wat creativiteit valt het samen leven niet helemaal stil. Waar veel gewone buurten stilaan ontdekken hoe erg men elkaar nodig heeft en hoe die verbinding te bewaren, schieten samenhuizers meteen in actie. Zij zijn gewoon dingen te organiseren op (klein) buurtniveau, kennen elkaar, communiceren vloeiend zoals voorheen en weten tot overeenkomsten te komen. 

De grote bewonersvergaderingen gaan door in open lucht (voor wie gezegend is met veel plaats) of online via zoom, soms gemengd (deel live in open lucht en een aantal mensen online). De werkgroepjes (tuin, maaltijden, onderhoud, sociale activiteiten, … ) vergaderen ook buiten of online. Eén woongemeenschap heeft een ‘werkgroepje corona’ opgericht dat praktische vragen en verzoeken behandelt op een vast moment elke week, vermits de bewonersvergaderingen te ver uit elkaar liggen om kort op de bal te spelen. 

Er gebeurt tussen bewoners meer informele uitwisseling via mail en sociale media. Mensen zien elkaar nog wel in de buitenruimtes en informeren geregeld of alles goed gaat, of er iets nodig is. Boodschappen voor elkaar gaat nu een versnelling hoger, vooral ten gunste van ouderen en kwetsbaren. 

Hoe onderhouden samenhuizers de band tussen de bewoners en de onderlinge communicatie?

De praktische uitwisselingen en samenwerking houden de samenhang in de groep goed, mensen tonen hun inzet, hun begaan zijn met elkaar, hun voorzichtigheid en zorg. De soms ongewone setting van vergaderingen lijkt ze soms een extra impuls te geven, en online vergaderingen brengt soms een lichtjes andere dynamiek (meer aanwezigen, bewuster luisteren naar elkaar, …). 

Maar er is meer. Er zijn groepen die sociale activiteiten (her)uitvinden die corona-veilig zijn, zoals zangstondes, koffie/tea-time op afstand, verjaardagen worden nog gevierd (als vb. elke bewoner presenteerde hapjes op een klein tafeltje voor de eigen deur en de jarige werd rondgeleid over het terrein, waarna ook de rest één voor één overal ging proeven (mondmaskers, servietten, prikkers of lepeltjes na eenmaal in de afwas), elders kregen de kindjes bij hun traditionele ‘bedelronde’ snoepjes in plastic zakjes i.p.v. losse, enz … 

Hoe gaan samenhuizers om met de sociaal meer kwetsbaren? 

In een woongemeenschap is de zorg voor elkaar vanzelfsprekend, meestal gaat dat om burenhulp, in enkele gemeenschappen om daadwerkelijke bijstand en – zelden ook – om financiële solidariteit. En samenhuizers zijn aandachtig voor elkaar, houden rekening met aangebrachte gevoeligheden en behoeftes. Zij zijn gewoon om in beslissingen een weg te vinden waar iedereen kan achter staan. Waar anders dan in cohousing verloopt deze hulp en steun aan buren, vooral ouder en kwetsbaren, beter dan in een woongemeenschap. 

Zoals eerder gezegd worden er nog meer dan gewoonlijk boodschappen gedaan voor elkaar, vooral voor ouderen en kwetsbaren. De ‘knutselmadammen’ van een cohousing hebben mondmaskertjes gemaakt, genoeg voor alle bewoners en meer nog voor mensen van daarbuiten. 

Er is een gemeenschap waar afgesproken werd dat bij senioren die kozen voor lockdown in huis, slechts één persoon binnen komt, die met mondmasker en handgel boodschappen afzet en een babbel doet. 

In het begin van de coronamaatregelen was er onzekerheid en ongemak over de graad van urgentie om de aanbevelingen toe te passen. Er waren de meer voorzichtige en de meer relaxte bewoners. Afstand was in het begin niet steeds een natuurlijke reflex. En dan is er ook de kwestie van de kinderen. Het is moeilijk om ze bij elkaar weg te houden, vooral kleine kinderen. Er zit speling op hoe streng een gemeenschap daarmee om kan gaan. 

Dit soort dingen gaf aanleiding tot spanningen. Die worden opgeklaard en uitgepraat. Daarin zijn samenhuizers geoefend door de praktijk en zij bezitten meestal een aantal gewoontes en vaardigheden die dat mogelijk maken. Overleg momenten, systemen die communicatie vergemakkelijken, zo nodig bemiddeling, … Een cohousing besliste een ‘corona deelmoment’ te organiseren, aan aparte tafeltjes in een grote kring buiten maakte elke bewoner een bijdrage (bezorgdheid, wens, dankbaarheid, raad, overpeinzing, … in tekst of tekening). Deze zijn dan op een zichtbare plek uitgehangen. 

Hoe creatief zetten samenhuizers in op verbinding met medebewoners en buren daarbuiten? 

Alles werd uit de kast gehaald, nog meer dan in normale tijden zijn er initiatieven opgedoken die verbindend en aanmoedigend werken. Was het door de vrijgekomen tijd die mensen hadden, door de behoefte aan omgang met elkaar, het zal wel iets met beide te maken hebben. 

Ochtendgym door enkele jongeren, tai chi door enkele ouderen, een rondedans, een paaseierenraap per familie (verschillende trajectjes), een middernacht eetfestijn, online filmquiz, opschrijfbord voor gedachten, … 

Er zijn ook projecten speciaal voor en met de kinderen, zoals zaaien, breien, waterspelletjes, tekensessies, kinderkapsalon. Dit laatste was er toen alle kappers volgeboekt zaten, en gebeurde gelukkig door een deskundige hand.

En elke avond handgeklap al dan niet met zingen of een balkonconcertje dat ontbreekt zeker ook niet om de onderlinge band en de samenhorigheid met elkaar en met de buurt te bevestigen. 

Corona heeft de gewoontes in het dagelijks groepsleven overhoop gehaald, en zeker in woongemeenschappen is het verschil heel duidelijk voelbaar. Maar toch voelen samenhuizers zich gezegend door de mate van contact en verbondenheid die er is. En dat geldt dubbel en dik voor de allleenstaanden, jong of oud en alles daartussen. 

Samenhuizen houdt je verbonden !

Luk Jonckheere, Samenhuizen vzw 

Cohousing in tijden van corona

Corona heeft ook in onze cohousing het leven veranderd. Samen eten in de grote zaal is niet meer evident. Er is nu wel elke namiddag om 4 uur - als het zonnetje schijnt - een babbelmoment op het voorterras, nieuwtjes worden uitgewisseld en vriendschappen warm gehouden. ’s Avonds om 8 uur is er dan het applaus- en trommelmoment, zowel binnen de cohousing als met de buren in de omliggende straten.

Een week geleden was er een fijn initiatief hier in cohousing 'La Grande Cense'. Een van de bewoners lag op dat moment in isolatie in het ziekenhuis en moest daar heel alleen verjaardag vieren. Daarom hadden twee van onze medebewoners een schitterend idee uitgedacht.

Zij hebben in de voormiddag een video-opname gemaakt waarbij zij (veilig) met micro en filmcamera de hele binnenkoer rond gingen, van huis tot huis, van deur tot deur, van balkon tot balkon, voor een bemoedigend woordje, een verjaardagswens, … dat alles in één take. Iedereen was vooraf gebrieft en we hadden ons allemaal in quarantaine-sfeer verkleed, met mondmaskers, witte kledij, beschermingsbrillen, gehamsterde wc-rollen, enz ... zelfs de 2 honden waren verkleed als verpleeghonden. Dat filmpje was een echte opkikker voor onze buur, die intussen nu al naar huis is mogen terugkeren en goed herstelt!

Vorige week hadden een paar vrouwen een ‘strijkkwartet’ opgezet op het grote buitenterras. terwijl de kinderen aan de pingpongtafel samen speelden op ‘pingpongtafel-afstand’.

En dit weekend was er alweer een verjaardag. Dit keer met een koffie en taart festijn, co-huisgemaakte taart, bereid met handschoentjes, mondmaskers en al wat er bij hoort. De binnenkoer was versierd en elk huishouden had ramen en balkons versierd, stoeltjes buiten gezet en we hadden ons opgesteld in een wijde kring. Na het feestgezang en het uitpakken van het cadeau door de jarige, kwamen we één voor één een stukje heerlijke taart halen in het midden. Feestelijk op afstand en toch samen!

Dit is cohousing!

Luk Jonckheere, vanuit La Grande Cense

Samenhuizen in het Vlaams regeerakkoord

Wat staat er in het Vlaams regeerakkoord over gemeenschappelijk wonen?

Concrete verwijzigingen naar gemeenschappelijk wonen zijn schaars, maar toch vinden we enkele algemene en wat meer concrete referenties in het regeerakkoord.

In het hoofdstuk Ruimte staat bij de concrete maatregelen bij 'slimme groei': 

"We streven naar een divers woonaanbod dat tegemoetkomt aan diverse woonwensen (zoals zorgwonen) en innovatieve woonvormen."

en onder 'bijkomend ruimtebeslag verminderen':

"We reiken de hand uit naar voorlopers binnen diverse relevante sectoren in bedrijven, kennisinstellingen, middenveldorganisaties en overheden om samen een creatief netwerk op te starten om ideeën uit te wisselen, experimenten op te starten en te evalueren en beleidsvoorstellen te formuleren inzake alternatieve woonvormen, mobiliteitsoplossingen, financierings- of investeringsmodellen, … om de uitdagingen versneld aan te pakken. We maken win-win met de sector waarbij rendementsverhoging op de ene plek kan gekoppeld worden aan inperken van ontwikkeling elders."

Het hoofdstuk Wonen begint met het formuleren van volgende uitdaging:

"Iedereen moet goed kunnen wonen in Vlaanderen. Daarom verdienen alle segmenten van de woningmarkt de nodige aandacht en ondersteuning. De demografische evolutie met een bevolkingstoename en gezinsverdunning stelt de woningmarkt voor grote uitdagingen inzake nieuwe woningtypologieën en woonvormen, betaalbaarheid en kwaliteit."

Concreet denkt bij bij woningkwaliteit aan:

"binnen het beoordelingskader van de woningkwaliteit wordt een initiatief genomen om constructies m.b.t. nieuwe woonvormen te kunnen beoordelen."

Ook de proefomgeving experimentele woonvormen krijgt een vermelding:

"Na een eerste tussentijdse evaluatie van de projecten van de ‘proefomgeving experimentele woonvormen’ worden hindernissen in het instrumentarium van het beleidsveld Wonen, onder meer in sociale huisvesting, maximaal weggenomen en stimuleren we het gebruik van nieuwe woonvormen."

Het is opvallend dat de gebruikte termen van gemeenschappelijk wonen 'innovatieve woonvormen', 'nieuwe woonvormen' en 'experimentele woonvormen' zijn.

Pagina's

Subscribe to RSS - Blog van roland