De architectuur van wooncoöperaties
Marie Kums + Carolin Koopmann (nai010 publishers)

De titel van het boek dekt volledig de lading en het houdt een goede balans tussen de
theorie (in bijzonder de geschiedenis) en de realiteit (realisaties). Aan de hand van mooi
aaneensluitende hoofdstukken krijg je alles netjes uitgelegd. Het boek is trouwens zeer
bevattelijk geschreven en kadert de context van de wooncoöperatie vroeger, vandaag en in
de toekomst. De kern van het boek zijn de 15 casestudies: tien voorbeelden uit Duitsland en
vijf uit Nederland.

De voorbeelden zijn stuk voor stuk relevant en tonen verschillen tussen Nederland en
Duitsland, hoewel dat nooit een obstakel vormt. Het illustreert vooral dat een model niet
overal identiek kan toegepast worden. Net dat maakt de wooncoöperatie boeiend en tevens
complex; er is geen strak stramien en variaties zijn toegelaten.

Het opmerkelijkste zijn de grondplannen. Aan de hand hiervan tonen de wooncoöperaties
hun ambities, die voor alle duidelijkheid veel verder reiken dan traditionele projecten. Ze
experimenteren met o.a. modulaire systemen en flexibel inzetbare ruimtes. Het laat hen toe
de grenzen af te tasten en in veel projecten krijgen gedeelde ruimten een
voorname/vooraanstaande plaats. Principes en uitgangspunten zijn expliciet verweven met
de architectuur en die aanpak maakt veel mogelijk. Elk project is bovenal een mooi
voorbeeld van hoe net dat coöperatief gedachtegoed (en de bijhorende juridische vrijheden)
het mogelijk maken om “out of the box” te denken en te ontwerpen.

In de laatste hoofdstukken komen een aantal experts aan het woord en zij verduidelijken elk
binnen hun eigen domein heel veel. Arie Lengkeek heeft het over de magische
drievuldigheid: betaalbaarheid, zeggenschap en collectieve kracht. Zijn ervaring en het boek
dat hij samen met Peter Kuenzli schreef, blijft een belangrijke referentie. Het lijkt eenvoudig,
maar het houdt steek. Thekla Fomiczenko-Beyer spreekt als begeleider van projecten en
legt de nadruk op een procesmatig aanpak en het beheersen van de projecten. Terecht,
maar soms dreig je hierdoor het impulsieve en menselijke te onderdrukken. Tim Heide
(architect bij Heide & Von Beckerath) zegt: “Dit soort momenten – waarin mensen van
zelfbescherming naar betrokkenheid bewegen – maken ambitieuze projecten de moeite
waard. Niet omdat ze altijd slagen, maar omdat ze nieuwe ruimtelijke vragen oproepen,
nieuwe sociale mogelijkheden openen en nieuwe manieren van kijken mogelijk maken.”
Waarin heel veel waarheid zit! Clemens Mol sluit af en heeft uiteraard de expertise van
wooncoöperaties in de vingers en geldt als medeoprichter van het Nederlandse platform
Cooplink als iemand die het van zeer dichtbij kent en bijdraagt.

Hoewel niet alle van de 15 voorbeelden zuiver coöperatieve woonprojecten zijn, hebben ze
alle goede intenties in zich om coöperatief in de brede zin van het woord te installeren. Het
toont ook aan dat projecten als De Warren en Boschaard (twee projecten die ik vorig jaar
bezocht) er wel echt uit springen. Zowel naar ambities als naar realisatie zijn het mooie
voorbeelden die uitvoerig aantonen dat een coöperatieve structuur veel in petto heeft om
moeilijke vraagstukken op te lossen.

Ook de Duitse projecten zijn meer dan waardevol. Ik had al veel gelezen over San Riemo en dat wordt nogmaals bevestigd. Ik pikte er drie uit, maar elk project heeft zoveel in zich dat je bijna hoopte dat het nooit nog saai hoeft te zijn.

Dit boek is een relevante publicatie, zowel voor de professioneel als de burger. En het feit
dat het in twee talen (Nederlands en Engels) geschreven is, vergroot de doelgroep.

Info en bestellen: https://www.nai010.com/product/de-architectuur-van-wooncooperaties-the-
architecture-of-housing-co-ops/